تبلیغات
راز بهتر زیستن و بهتر زندگی کردن - اگر دوستانی با این اوصاف دارید از دست ندهید
راز بهتر زیستن و بهتر زندگی کردن
بیا لبخند بزنیم بدون انتظار هیچ پاسخی از دنیا . . .

بازدید : مرتبه
تاریخ : جمعه 3 بهمن 1393


نکته ها و پند ها | اگر دوستانی با این اوصاف دارید از دست ندهید دوست، همدم تنهایی هاى انسان، شریک غم ها و شادی ها، بازوى‏ یارى‏ رسان در نیازمندی ها، تکیه‏ گاه انسان در مشکلات و گرفتاری ها و مشاور خیرخواه در لحظات تردید و ابهام است. 

از قدیم گفته‏ اند: هزار دوست کم است و یک دشمن بسیار.

بعضى از مردم، به خاطر خصلت هاى خودخواهانه یا توقعات بالا یا تنگ‏ نظرى یا سختگیرى یا دلایل دیگر، نمى ‏توانند براى خود، دوستى ‏برگزینند و از تنهایى‏ درآیند. این به تعبیر حضرت امیر (ع) نوعى ‏ناتوانى و بى‏ دست و پایى است.

دوستی

هم دوست‏ یافتن، هنر است، هم دوست نگه داشتن، هم ‏دوستی هاى تعطیل شده و به هم خورده را دوباره پیوند زدن و برقرار ساختن. على (ع) مى‏ فرماید:

اعجز الناس من عجز عن اکتساب الاخوان، و اعجز منه من ضیع من ظفربه منهم‏; نهج البلاغه – حکمت 12

ناتوان ترین مردم کسى است که از دوستیابى ناتوان باشد. ناتوان تر از او کسى است که دوستان یافته را از دست‏ بدهد و قدرت حفظ آنها را نداشته باشد.

تامل در اینکه چه خصلت ها و برخوردها و روحیه ‏هایى سبب‏ مى ‏شود انسان، دوستان خود را از دست‏ بدهد و تنها بماند، یا آنکه از آغاز، نتواند دوستى براى خویش بگیرد، ضرورى است.

سعدى گفته ‏است:

دوستى را که به عمرى فراچنگ آرند، نشاید که به یک دم بیازارند.

همرنگ و هماهنگ

دوستان هر کس، مبناى قضاوت دیگران نسبت ‏به اخلاق و شخصیت و افکار او است. بعلاوه، تاثیرپذیرى انسان از دوستان، در سنین مختلف، چه کودکى، چه جوانى و چه حتى میان سالى، بسیار است. از این‏ رو دقت در گزینش دوست موافق‏، به سلامت اخلاقى و رفتارى انسان کمک مى ‏کند. به فرموده حضرت على (ع):

الصاحب کالرقعه فاتخذه مشاکلا»; شرح نهج ‏البلاغه، ج 20 - ص 309.
دوست، همچون وصله جامه است، پس آن را هم ‏شکل و همسان ‏با خودت برگزین.

ارتباط قلبى و درونى میان انسان ها، به پیوندهاى اجتماعى و بیرونى مى ‏انجامد. روابط اجتماعى هم، در روحیات و اخلاق افراد، اثر مى ‏گذارد. بنابراین، آنان که به تعالى فکر و سلامت اخلاق و تهذیب‏ نفس و تکامل خصیت‏ خویش علاقه‏ مندند، ناگزیر باید در انتخاب‏ دوست، معیارهاى مکتبى‏ را لحاظ کنند و به آنچه از دوست مى‏ گیرند، اهتمام ورزند. اینکه گفته‏ اند:

تو اول بگو با کیان زیستى
پس آنگه بگویم که تو کیستى

نشان‏ دهنده معیار دوستان‏ در ارزیابى شخصیت‏ یک فرد است که‏ مردم نیز آن را در داوری ها و ارزیابی هاى خویش به کار مى‏ گیرند.

این سخن زیباى حضرت رسول (ص)، خواندنى و شنیدنى است:

مثل الجلیس الصالح مثل العطار، ان لم یعطک من عطره اصابک من ریحه و مثل الجلیس السوء مثل القین ان لم یحرق ثوبک اصابک من ریحه‏; میزان الحکمه، ج ‏10، ص‏ 368
مثل همنشین شایسته و خوب، مثل عطار است، که اگر از عطر خودش هم به تو ندهد، ولى از بوى خوش او به تو مى‏ رسد، و مثل‏ همنشین بد، همچون کوره‏ پز آهنگرى است که اگر لباس تو را هم (جرقه‏ هاى آتش کوره) نسوزاند، ولى بوى کوره به تو مى ‏رسد!

این همان سروده حکمت‏ آمیز سعدى است، در مورد گل‏ خوش بوى در حمام، که در اثر همنشینى با گل، معطر مى‏ شود و از کمال‏ هم نشینى‏ بهره مى‏ برد، و گرنه من همان خاکم که هستم! ...

دوست خوب

دوست شایسته

در منابع دینى، در اینکه دوست‏ خوب‏ کیست؟ و با چه کسانى باید دوستى و مودت داشت و از معاشرت و همنشینى چه کسانى باید پرهیز کرد، و ... احادیث ‏بسیارى است، با رهنمودهاى کاربردى و جالب.

در صدد بررسى و نقل این گونه احادیث نیستیم، اما در قلمرو بحث از آداب معاشرت با دوست و آیین دوستى، توجه به نکاتى که به‏ عنوان صفات دوست‏ خوب مطرح شده است، ضرورى است. همان ‏معیارها، حاوى دستورالعمل چگونگى معاشرت هم هست. به عنوان‏ نمونه به یکى از این روایات، اشاره مى‏ کنیم.

امام حسن مجتبى (ع) در بستر بیمارى بود و پس از آن مسمومیت‏ که به شهادتش منجر شد، در دیدارى که جناده (از اصحاب وى) با حضرت داشت، امام چنین توصیه فرمود:

اصحب من اذا صحبته زانک، واذا خدمته صانک و اذا اردت منه معونه‏اعانک و ...; بحارالانوار، ج ‏44، ص ‏139.

با کسى همنشینى و مصاحبت و دوستى کن که:

1- هرگاه با او همنشین شدى، مایه آراستگى تو باشد،

2- آنگاه که خدمتش کنى، تو را نگهبان باشد،

3- هرگاه از او یارى خواستى، کمکت کند،

4- اگر سخنى گفتى، تو را تصدیق کند،

5- اگر (بر دشمن) حمله بردى، قدرت و صولت تو را بیفزاید،

6- اگر دستت را به فضل و نیکى دراز کردى، او هم دست، پیش ‏آورد،

7- اگر در تو (و زندگیت) رخنه‏ اى پدید آمد، آن را برطرف سازد،

8- اگر از تو نیکى دید، آن را در شمار و حساب آورد،

9- اگر چیزى از او طلبیدى، عطا کند،

10- و اگر تو ساکت‏ بودى (و چیزى نخواستى) او آغاز کند (و نیازت را برطرف سازد).

اینها اوصاف کسى است که شایسته رفاقت و دوستى از دیدگاه امام‏ مجتبى (ع) است. از اینها برمى ‏آید که آیین دوستى عبارت است از:

آراستن دوست،

یارى رساندن،

قدرشناس بودن،

تقویت کردن،

همکارى داشتن

و در راه دوست، فداکارى و خدمت کردن.

از سوى دیگر، اگر در سخنان ائمه از دوستى با بعضى نهى شده، آن ها نیز به عنوان صاحبان رفتار ناپسند محسوب مى‏ شوند که در قلمرو آیین دوستى نمى‏ گنجد، از قبیل: عیبجویى، نابخردى، کینه ‏توزى، پرتوقعى، کم ‏ظرفیتى، بد دهانى و بد زبانى، بى‏ تقوایى، لجاجت و ستیزه‏ جویى، شوخی هاى بی جا و آزار دهنده، خودپسندى و بد رفتارى و از این دست‏ خصلت ها و رفتارها. اینها، هم موجب کاهش دوستان و سستى دوستی ها مى ‏گردد، و هم شیوه‏ هاى ناپسند در معاشرت با دوستان‏ است که باید از آنها پرهیز کرد.

دوستى حد و مرزى دارد که باید آن حریم حفظ و آن حق، ادا شود. امام صادق (ع) در سخن بلندى این حدود و حقوق را بیان فرموده، مى‏ افزاید:

مراعات این حدود، در هر کس بود (همه‏ اش یا مقدارى) او دوست است، و گرنه نسبت دوستى و صداقت‏ به او نده.

این پنج نکته‏ عبارت است از:

اول: آنکه نهان و آشکار دوست، براى تو یکسان باشد.

دوم: آنکه زینت تو را زینت و آراستگى خودش ببیند و عیب و نقصان تو را عیب خویش بشمارد.

سوم: اگر به ریاست و ثروت و پست و مقامى رسید، این پست و پول، رفتار او را نسبت‏ به تو عوض نکند.

چهارم: اگر قدرت و توانگرى دارد، از آنچه دارد نسبت‏ به تو دریغ‏ و مضایقه نکند.

پنجم: (که جامع همه آنهاست) اینکه تو را در گرفتاری ها، رها نکند و تنها نگذارد.

میزان الحکمه، ج‏ 5، ص ‏310.

آرى ... اینهاست آیین دوستى و برادرى دینى.
جلوه دوستى کامل و راستین، در مودت قلبى، حفظ حرمت ها، مراعات حقوق، یارى در هنگام نیاز و مساعدت در وقت گرفتارى ‏است و بدون اینها ادعاى دوستى پذیرفته نیست.

امام على (ع) مى‏ فرماید:

مردم، جز با امتحان و آزمایش شناخته‏ نمی شوند. پس همسر و فرزندانت را در حال غیبت و نبودنت امتحان‏ کن، و دوستت را در مصیبت و گرفتارى، و خویشاوندان خود را هنگام ‏نیازمندى و تهیدستى... و صدیقک فى مصیبتک. همان، ص ‏313.

دوست‏ بى ‏عیب؟!

واقع گرایى در همه مسایل، پسندیده است، از جمله در دوستیابى‏ و دوست‏ گزینى.
بعضی ها چنان آرمانى فکر مى‏ کنند که از واقعیت هاى ملموس و عینى ‏فاصله مى ‏گیرند و در عالم خیال و ذهن، سیر مى ‏کنند. دوست‏ بى‏ عیب‏ از این گونه آرمان هاى دست‏ نیافتنى است.

البته باید کوشید تا حد امکان و توان، در دوستی ها سراغ افرادى ‏رفت که نقطه‏ ضعف کمترى داشته باشند و اگر بى ‏عیب باشند، چه‏ بهتر. ولى ... آیا انسان بى ‏عیب (غیر از معصومین) مى ‏توان یافت؟ هرکس در موردى ممکن است نقصان و نقطه ‏ضعفى داشته باشد. همان‏طور که طالبان همسر ایده‏ آل و صد در صد بى ‏عیب و نقص، مجرد و بى ‏همسر مى ‏مانند، آنان هم که در پى دوست صد در صد بى ‏ضعف ‏باشند، تنها مى ‏مانند. این حقیقت، به عنوان توجه به یک واقعیت عینى‏ در کلام مولا على (ع) این گونه آمده است:

من لم یواخ الا من لا عیب فیه قل صدیقه‏; همان، ج‏ 1، ص ‏55.
کسى که بخواهد جز با افراد بى‏ عیب دوستى و برادرى نکند، دوستانش کم خواهند شد.

در باب دوستی

نکات دیگر ....

در باب دوستى، گوهرهاى فراوانى در گنجینه ‏هاى حدیثى ما نهفته‏ است که در این مختصر، مجال بسط سخن نیست. براى اینکه از آن ‏محتواهاى سودمند و کاربردى بى ‏بهره نباشیم، در اینجا فهرستى از نکات دیگر که در آیین دوستى باید به کار بست، مى‏ آوریم که برگرفته‏ از احادیث این موضوع است:

  • از هر چیز، تازه ‏اش را انتخاب کن و از دوست، قدیمى‏ اش را.
  • از نشانه‏ هاى بزرگوارى انسان، حفظ دوستان قدیمى است.
  • بهترین دوستان، آنانند که در نصیحت و خیرخواهى، سازشکارى و مصانعه نمى ‏کنند، عیب هایتان را به شما مى‏ گویند، در کارهاى اخروى کمک‏ کار شمایند، شما را از گناهان باز مى ‏دارند، و از لغزش هاى شما چشم مى‏ پوشند.
  • دوست‏ خود را خیلى عتاب و سرزنش نکنید که کینه‏ مى ‏آورد.
  • بدترین دوستان، آنانند که دوستى آنان، شما را به تکلف و رنج و زحمت‏ بیندازد.
  • دوست واقعى کسى است که عیب دوست‏ خود را در نهان به‏ خودش بگوید، نه در آشکارا و نزد دیگران.
  • هرگاه با کسى دوست ‏شدید، از نامش، نام پدرش، نام قبیله و شهر و دیارش بپرسید، که این گونه کسب شناخت ها نشانه صدق در دوستى است.
  • هرگاه به دوستى علاقه و محبت داشتید، آن را ابراز کنید و به او بگویید، که موجب افزایش محبت و علاقه‏ مندى مى‏ شود.
  • آنچه از دوست مى ‏رسد تحمل کنید، تحمل و بردبارى، عیب ها را مى ‏پوشاند.
  • برادران و دوستانتان را نسبت ‏به هر خطا مؤاخذه و محاسبه‏ نکنید، که دوستانتان کاهش مى ‏یابند.
  • خداوند، تداوم دوستی ها را دوست مى ‏دارد. پس بر دوستی هاى‏ خود، استمرار بخشید.
  • با کسانى که صرفا از روى طمع یا ترس یا تمایلات یا براى‏ خوردن و نوشیدن با شما دوست مى‏ شوند، دوستى نکنید. در پى یافتن ‏دوستان باتقوا باشید!
  • محبت و دوستى خود را بیجا و بى ‏مورد صرف نکنید، که این‏گونه دوستی ها در معرض گسستن است.

پایان این بخش را حدیث جالبى از امیرالمؤمنین (ع) قرار مى ‏دهیم ‏که ما را به مراعات حقوق دوستان و برادران دینى فرا مى‏ خواند و از زیر پا گذاشتن حقوق آنان به بهانه دوستى و خودمانى بودن، نهى مى ‏کند.

على(ع) مى‏ فرماید:

حق برادر دینى خود را با اتکاء به رابطه‏ اى که میان تو و او است، ضایع مکن، چرا که هرگز، کسى که حقش را ضایع و تباه کرده‏ اى، برادر تو نیست:
لا تضیعن حق اخیک اتکالا على ما بینک و بینه، فانه لیس لک باخ من اضعت ‏حقه.

نهج ‏البلاغه، نامه 31.

  • قدر دوستی ها و پیوندهاى عاطفى و دوستانه را بدانیم،
  • از دوستان صادق و وفادار و پاک و پرهیزکار، دست‏ بر نداریم،
  • چراغ محبت را در دل هاى خویش، روشن و شعله ‏ور نگاه داریم،
  • از زخم زبان و کلمات تحقیرآمیز و برخورد دشمنى ‏برانگیز با دوستان بر حذر باشیم،
  • آیین دوستى‏ را بشناسیم و به کار بندیم.     


  • منبع : 1 دوست



طبقه بندی: عمومی،  تکنیکهای موفقیت، 
برچسب ها: دوستی، روانشناسی، درس زندگی، رفتار،
ارسال توسط علی حریرساز
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا شما مطالب روانشناسی را در زندگی خود به کار میبرید؟






صفحات جانبی
پیوند های روزانه
امکانات جانبی